Biotensegriteit: waarom je lichaam een netwerk is

Je lichaam houdt zichzelf niet overeind zoals een muur van bakstenen. Het staat onder spanning, als een tent waarvan alle scheerlijnen strak staan. Trek aan een lijn en het hele doek verandert van vorm. Dat is de kern van biotensegriteit, en het verklaart waarom een stugge heup zich meldt als pijn tussen je schouderbladen.

De term komt uit de bouwkunde. Er bestaan constructies waarin stevige staven elkaar nergens raken; ze zweven in een web van kabels die op spanning staan. De Amerikaanse orthopedisch chirurg Stephen Levin herkende dat patroon in het menselijk lichaam en gaf het de naam biotensegriteit: een levende constructie die haar vorm ontleent aan spanning.

Wat biotensegriteit precies zegt

In dit model doen je botten het drukwerk en doen spieren, pezen, banden en fascie het trekwerk. Het skelet zweeft in een web van weefsel dat overal onder lichte spanning staat. Haal dat web weg en er blijft geen staand geraamte over, maar een berg losse botten op de vloer.

Die opbouw heeft een praktisch gevolg: belasting verdeelt zich. Een constructie onder spanning vangt een klap op met het hele netwerk in plaats van met een enkel punt. Daarom kun je landen na een sprong zonder dat je enkel het volledige gewicht verwerkt, en daarom loopt de kracht van een deadlift van je voeten tot in je bovenrug.

Het principe stopt niet bij het skelet. Onderzoekers van het Wyss Institute van Harvard lieten zien dat zelfs losse cellen zich volgens ditzelfde spanningsprincipe ordenen en van vorm veranderen zodra eraan getrokken wordt¹. Van cel tot heel lichaam werkt dezelfde bouwlogica.

Waarom de pijn zelden zit waar het begon

Als alles met alles samenhangt, dan reist belasting. Dat is precies wat het onderzoek naar fascie laat zien: kracht wordt overgedragen tussen spiergroepen binnen een been, en zelfs van het been naar de romp². Hoeveel kracht er precies overgaat en onder welke omstandigheden, is nog onderwerp van discussie. Dat er overdracht is, staat vast.

Voor jou betekent dat iets heel praktisch. De plek waar het zeer doet is het einde van een keten. Een schouder die blijft opspelen komt soms voort uit een borstwervelkolom die nauwelijks nog roteert. Een hardnekkige hamstring hangt vaak vast aan een bekken dat scheef belast wordt. Daarom begint blessureherstel bij de Werf met de vraag waar de belasting vandaan komt, voordat we iets doen aan de plek die het hardst schreeuwt.

Wat dit betekent voor je training

Een lichaam dat werkt als netwerk, train je ook als netwerk. Losse spieren aanspreken heeft zijn plek, zeker bij weefsel dat na een blessure weer moet leren dragen. Het grootste deel van je programma bestaat uit bewegingen waarin meerdere gewrichten samenwerken: duwen, trekken, scharnieren, dragen en roteren.

Het verklaart ook waarom trainen op een wiebelig oppervlak minder oplevert dan het lijkt. Je netwerk leert daar vooral stilstaan op een bewegende ondergrond. Daar schreven we eerder over in waarom je stabiliteit niet traint op een bosu-bal. Stevigheid ontstaat als het netwerk onder echte belasting spanning kan opbouwen en weer loslaten.

Nog een gevolg: een schema dat op papier klopt kan bij jou alsnog wringen, omdat jouw netwerk anders is opgespannen dan dat van je buurman. Over dat verschil gaat waarom standaardtraining niet werkt voor je lichaam.

Zo houden we er bij de Werf rekening mee

Elke begeleiding start met een bewegingsanalyse. We kijken hoe je romp meedraait bij een stap, wat je heup doet in een squat, waar de rek stopt als je reikt. In fysieke training bouwen we vandaaruit een programma dat de zwakke schakel belast en de overwerkte schakel ontlast.

Blijft een gebied vastzitten, dan schakelen we door. Met manuele therapie maken we ruimte in een segment dat de rest van de keten blokkeert, waarna de training die ruimte vasthoudt. Behandeling en training lopen bij de Werf door elkaar heen, precies omdat je netwerk zich niets aantrekt van de scheiding tussen behandelkamer en trainingsvloer.

Een voorbeeld uit de praktijk

"Ik kwam binnen met een nek die al twee jaar zeurde. De eerste sessie ging over mijn enkel. Daar begreep ik niets van, tot ik op video zag dat ik bij elke stap mijn rechterheup oversloeg en mijn schouder dat opving. We hebben drie maanden aan mijn onderlichaam gewerkt. De nek is stil geworden zonder dat we er ooit rechtstreeks aan hebben gezeten."

Wat dit met je vitaliteit te maken heeft

Weefsel past zich aan wat je ervan vraagt. Beweeg je gevarieerd, dan blijft het netwerk elastisch en verdeelt het de belasting over veel schakels. Zit je zes uur per dag in dezelfde hoek, dan went het weefsel aan die ene stand: korter aan de voorkant, slap aan de achterkant, en minder in staat om een plotselinge belasting op te vangen.

Vitaliteit is de reserve die je overhoudt aan het eind van je dag. Een netwerk dat spanning goed verdeelt, kost minder energie in alles wat je doet: traplopen, tillen, rechtop zitten in een vergadering. Zit de boel op een plek vast, dan draait de rest overuren. Dat merk je eerder als vermoeidheid dan als pijn.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen minstens twee en een half uur per week matig intensief te bewegen, aangevuld met spier- en botversterkende activiteiten, en langdurig stilzitten te onderbreken³. Dat laatste deel is voor je bindweefsel net zo belangrijk als de training zelf. Spanning werkt daarbij twee kanten op: stress zet je weefsel op scherp en vastzittend weefsel houdt stress vast. Daar werken we aan in onze begeleiding bij burn-out en stress.

Wil je weten hoe jouw netwerk is opgespannen?

Plan een vrijblijvende intake bij de Werf in Den Haag. We brengen in kaart hoe je beweegt, waar de belasting blijft hangen en welke schakel als eerste aandacht vraagt.

Plan een intake

Lees ook:
Onze begeleiding bij fysieke training en blessureherstel.

Bronnen:
¹ Wyss Institute, Harvard - The 'architecture of life' described by computer modeling
² Journal of Applied Physiology - Not merely a protective packing organ? A review of fascia and its force transmission capacity
³ Gezondheidsraad - Beweegrichtlijnen 2017